พิพิธภัณฑ์อิลข่านแห่งมะรอเฆะ เล่าเรื่องราวยุคทองของเมืองมะรอเฆะ

พิพิธภัณฑ์เป็นภาพสะท้อนวัฒนธรรมและวิถีชีวิตของผู้คนในแต่ละดินแดน และเป็นสถานที่รวบรวมผลงานชั้นเลิศของอารยธรรมต่าง ๆ ไว้ด้วยกัน ที่เมืองมารอเฆะ ซึ่งเป็นหนึ่งในเมืองสำคัญของจังหวัดอาเซอร์ไบจานตะวันออก ได้มีการก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ที่มีชื่อว่า “พิพิธภัณฑ์อิลข่าน” ขึ้นเคียงข้างสุสานของโอฮาดี มะรอเฆะอี หนึ่งในนักวรรณกรรมชื่อดังของเมืองนี้ อาคารพิพิธภัณฑ์และสุสานถูกสร้างขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 1974–1978

ยุคการปกครองของราชวงศ์อิลข่านมองโกล (คริสต์ศตวรรษที่ 13 และ 14) มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อเมืองมะรอเฆะ เนื่องจากเมืองแห่งนี้เจริญรุ่งเรืองในช่วงเวลาดังกล่าวและได้รับเลือกให้เป็นเมืองหลวงของอิหร่าน โบราณสถานจำนวนมากที่หลงเหลืออยู่ในเมือง ซึ่งบางแห่งนับเป็นมรดกทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญที่สุดของอิหร่าน ล้วนถูกสร้างขึ้นในยุคนี้

การก่อตั้งและบทบาทของพิพิธภัณฑ์อิลข่านแห่งมะรอเฆะ
พิพิธภัณฑ์อิลข่านก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1984  และในปี ค.ศ. 1996 ได้รับการตั้งชื่ออย่างเป็นทางการว่าเป็นพิพิธภัณฑ์เฉพาะทางด้านราชวงศ์อิลข่าน เนื่องจากความสำคัญของราชวงศ์นี้ต่อประวัติศาสตร์เมืองมะรอเฆะ ปัจจุบันพิพิธภัณฑ์แห่งนี้จัดแสดงโบราณวัตถุทรงคุณค่าจากยุคอิลข่านจำนวนมาก เช่น เครื่องปั้นดินเผา กระเบื้องและภาชนะต่าง ๆ เหรียญกษาปณ์สมัยอิลข่าน วัตถุแก้วและโลหะ รวมถึงต้นฉบับเอกสารโบราณหลายฉบับ ในส่วนหนึ่งของพิพิธภัณฑ์ที่เรียกว่า “แผนกการคัดลอกอักษร” มีการจัดแสดงคัมภีร์อัลกุรอานอายุนับร้อยปี โดยหนึ่งในนั้นถือเป็นคัมภีร์อัลกุรอานฉบับแรก ๆ ที่มีการแปล มีการประดับตกแต่งด้วยทองคำ และเขียนลงบนกระดาษที่ผลิตจากประเทศจีน

นอกจากนี้ พิพิธภัณฑ์อิลข่านยังเก็บรักษาวัตถุจากยุคประวัติศาสตร์อื่น ๆ ของอิหร่านด้วย บางชิ้นมีอายุย้อนไปถึงสมัยราชวงศ์ซาสซานิดและพาร์เธียน (ก่อนคริสต์ศักราช) รวมถึงสมัยซาฟาวี (คริสต์ศตวรรษที่ 17) โบราณวัตถุที่โดดเด่น ได้แก่ จารึกและเสาของมัสยิดทีมูรีเชคบาบา ลูกกระสุนปืนใหญ่สมัยอัฟชาริด (คริสต์ศตวรรษที่ 18) วัตถุที่เกี่ยวข้องกับหอดูดาวและโดมประวัติศาสตร์มะรอเฆะ สิ่งของจากยุคก่อนประวัติศาสตร์ และเหรียญกษาปณ์ที่มีอายุย้อนกลับไปถึงคริสต์ศตวรรษที่ 3

คอลเลกชันเหรียญของพิพิธภัณฑ์อิลข่านแห่งมะรอเฆะ
พิพิธภัณฑ์อิลข่านเป็นที่เก็บรักษาหนึ่งในคอลเลกชันเหรียญกษาปณ์สมัยอิลข่านที่ใหญ่และครบถ้วนที่สุด ในยุคราชวงศ์อิลข่าน บางครั้งมีการผลิตเหรียญขึ้นเพื่อรำลึกถึงโอกาสพิเศษหรือแจกจ่ายในงานเฉลิมฉลอง และเหรียญทองแดงถูกใช้กันอย่างแพร่หลายในชีวิตประจำวัน ในช่วงเวลาดังกล่าว เมืองมะรอเฆะ ตับรีซ และซอลตานีเยห์ เป็นที่ตั้งของโรงกษาปณ์ของรัฐที่สำคัญที่สุด เหรียญส่วนใหญ่ในสมัยอิลข่านประดับด้วยลวดลายอิสลาม เช่น โองการจากคัมภีร์อัลกุรอาน พระนามของคอลีฟะฮ์ทั้งสี่ และบรรดาอิมามของแนวทางชีอะฮ์

คอลเลกชันเครื่องปั้นดินเผาของพิพิธภัณฑ์อิลข่านแห่งมะรอเฆะ
ศิลปะการทำเครื่องปั้นดินเผาถือเป็นหนึ่งในงานหัตถศิลป์ที่สำคัญและใช้ประโยชน์มากที่สุดในสมัยอิลข่าน ความก้าวหน้าของการทำเครื่องปั้นดินเผาในยุคนี้สูงมากจนสามารถเรียกได้ว่าเป็นยุคทองของเครื่องปั้นดินเผา ในช่วงเวลาดังกล่าวมีการนำเทคนิคและลวดลายตกแต่งที่หลากหลายมาใช้มากขึ้น บนเครื่องปั้นดินเผาสมัยอิลข่านพบลวดลายเรขาคณิต ลวดลายพืชพรรณ ลายอาหรับ (อิสลามิก) ภาพบุคคลขณะล่าสัตว์หรือในงานเลี้ยง ภาพละมั่ง ปลา และนก รวมถึงอักษรวิจิตรที่เป็นบทกวีและสุภาษิตภาษาเปอร์เซีย  วัตถุเคลือบใสที่ปรากฏภาพสัตว์ที่มีศีรษะเป็นมนุษย์นับเป็นผลงานที่โดดเด่นของส่วนจัดแสดงนี้ การปรากฏของภาชนะดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า ในสมัยอิลข่าน ได้มีการหวนกลับมาให้ความสำคัญกับลวดลายและสัญลักษณ์บางประการที่เคยใช้กันในอิหร่านก่อนยุคอิสลามอีกครั้ง

แผนกเครื่องแก้วของพิพิธภัณฑ์อิลข่านแห่งมะรอเฆะ
ในบางช่วงเวลา ศิลปะการเป่าแก้วในอิหร่านได้รับความสนใจอย่างมากจนทำให้เกิดเทคนิคใหม่ ๆ ทำให้ช่างแก้วอิหร่านกลายเป็นผู้นำด้านศิลปะแก้วในยุคนั้น อย่างไรก็ตาม ในสมัยอิลข่าน ช่างแก้วอิหร่านหลายคนได้เดินทางไปอียิปต์และซีเรีย ทำให้ศิลปะการแก้วในประเทศเสื่อมความรุ่งเรือง ภายในพิพิธภัณฑ์อิลข่านแห่งมะรอเฆะ มีการจัดแสดงตัวอย่างภาชนะและของตกแต่งแก้วจากยุคนี้ ซึ่งถือว่าน้อยและหายากในประเภทของมัน

แผนกโลหะของพิพิธภัณฑ์อิลข่านแห่งมะรอเฆะ
ในแผนกนี้จัดแสดงวัตถุที่สะท้อนความก้าวหน้าของศิลปะโลหะในสมัยอิลข่าน ตัวอย่างเช่น เครื่องเผาน้ำมันทองแดงและเชิงเทียนบรอนซ์ที่หล่อขึ้นรูปและตกแต่งด้วยการแกะสลักและปิดทอง